جزيره خارگ جزيره مرجاني است كه زمين شناسان پيدايش آن را حدود 14 هزار سال پيش نسبت مي دهند . خارگ در موقعيت 29 درجه و 15 دقيقه و 25 ثانيه عرض شمالي و 50 درجه و 20 دقيقه و 39 ثانيه طول شرقي گريندويچ قراردارد . در فاصله 57 كيلومتري شمال غربي بوشهر و 38 كيلومتري بندر گناوه و 30كيلومتري بنر ريگ قرار گرفته است . اين جزيره به طول تقريبي 8 كيلومتر و عرض 4تا5 كيلومتر مساحتي در حدود 32 كيلومتر مربع دارد فاصله هوايي تا تهران 738 كيلو متر تا خرمشهر 160 مايل دريايي ، تا بندر امام خميني 125 مايل ، تا كويت 150 مايل – تا بوشهر 30 مايل ، تا كيش 290 مايل دريايي فاصله دارد .
گروه ها ، مذاهب و اقوام مختلف در خارگ تا استقرار هلندي ها
1- سياهپوستان عيلامي .
اين جزيره از هزاره قبل ميلاد به طور يقين مسكوني بوده ، وجود قبور عيلامي ( دو خواهران ) كه به شكل تخته سنگ ضربي بوده دال بر سكونت سه هزار و اندي ساله انسان در خارگ است ، ساكنين جزيره خارگ در ادوار نخستين تاريخ حتي قبل از ورود آريائيان به فلات ايران مردمان سياه پوست عيلامي بوده اند . در دوره استقرار هلندي ها نيز تعدادي سياهپوست بصورت برده وارد جزيره شدند . كه بصورت نظامي سازماندهي شدند .
2- يونانيان ، روميان ، پاليمران .
مهاجر نشينان يوناني كه معبد پوز ئيدون يا خداي درياها را در خارگ بنا نهادهاند اين معبد تا قرن چهارم ميلادي در جزيره خارگ وجود داشته و پس از يونانيان ، روميان و دست نشاندگان آنان يعني پاليمران در اين جزيره زندگي مي كردند . مقبره هاي پاليمران در نزديكي مير محمد وجود دارند .
3-زرتشتيان
پس از يونيانيان ، روميان و پاليمران ايرانيان زرتشتي در جزيره خارگ ساكن شدند و در قرن چهارم ميلادي بر ويرانه هاي معبد پوزئيدون آتشكده زرتشتي را بنا نهادند .
4- مسيحيان
پس از زرتشتيان بايد به حضور چشمگير مسيحيان در قرون نخستين ميلادي اشاره كرد مسيحيان نسطوري در حدود سال صد ميلادي مي زيستند آثاري از آنان باقي است.
5-خاندان مهلب بن ابي صفره خاركي
كه احتمالاً در زمان وليعهدي خسرو انوشيروان و پادشاهي قباد و در زمان قيام مزدك در خارگ سكونت داشته اند .
6- كيسانيه
پس از خاندان مهلب كيسانيان كه به رهبري مختار بن ابو عبيده ثقفي كه در سال 66 هجري به خونخواهي امام حسين قيام كردند و سپس به دست مصعب بن زبير در نزديكي كوفه
اين گروه در جزيره خارگ به يادبود مقام شامخ محمد بن حنيفه بر تپه اي كه قبلاً معبد نپتون و سپس آتشكده ساخته شد بقعه اي را ساختند كه امروزه به مقبره مير محمد معروف است كه عبادتگاه ساكنان خليج فارس و درياي عمان شد.
7-قرامطه:
پس از كيسانيه جزيره خارگ مدتي مأمن قرامعله اسماعيلي مذهب بود بزرگترين و معروفترين سر كرده آنان ابو سعيد گناوه اي بود .
8- آل بويه :
جزيره خارگ در زمان آل بويه نيز مد نظر قرار گرفته است.
9- اتابكان سلغري :
پس از آل بويه خارگ به تبعيت از ساير جزاير خليج فارس در حيطه اقتدار اتابكان فارس و اتابك معروف آن ابوبكر بن سعد قرار داشته است.
10- پس از زمان تسلط خاندان سلغري فارس برخاك جزيره حيطه اقتدار قطب الدين تهمتن فرمانرواي هرمز قرار گرفت ( 748-718 هـ ق )
از اين تاريخ تا زمان صفويه اطلاعي از جزيره خارگ در دست نيست .
11- پرتغاليان وجزيره خارگ
باورود پرتغاليان به سرپرستي آلبوكرك در سال 913 ه ق به خارگ چند كليسا در خارگ بنا نهادند و با به سلطنت رسيدن شاه اسماعيل صفوي به مدت 118 سال در منطقه ماندگار شدند تا اينكه در سال 1031 ه ق در زمان شاه عباس كبير و به همت امام قلي خان حكمران فارس براي هميشه از ايران اخراج شدند .
12- هلندي ها و تصرف خارگ
در سال 1749 ميلادي كمپاني هلندي شخصي را به عنوان نماينده به نام بارون –نيپهاوزن در جزيره مستقر كرد . با سقوط سلسله صفوي نفوذ هلندي ها در ايران بيشتر شد در آن زمان خارگ صد يا دويست نفر ماهيگير فقير داشت و حاكم جزيره مير ناصر دغائي حاكم بندريگ بود كه بعدها به دست مير مهنا فرزند كوچكش كشته شد ، بارون نيپها وزن قلعه نظامي محكمي در خارك ساخت تعداد جمعيت خارگ كه در هنگام ورود هلندي ها به دويست نفر مي رسيد در اندك زماني ده هزار نفر بيشتر شد دكتر ايوز انگليسي كه به عنوان جراح در كشتي آدميرال خدمت مي كرد در خصوص قلعه نظامي خارگ چنين مي گويد : قلعه از سنگ بنا شده به شكل مربع كه 32 توپ در جلو و 12 توپ در مقابل دريا از آن محافظت مي كند نگهبان 100 سرباز اروپايي مي باشند اين دژ را مسلستاين ناميدند . درون قلعه انواع درختان نخل – انار – انگور و انجير و سپستان و لوز وجود داشت . داراي 8 برج بود كه بعدها اهل خارگ در آن ساكن شدند در سال 1766 م توسط مير مهناي بندر ريگي در زمان كريمخان زند هلندي ها پس از 17 سال به تصرف خارگ پايان دادند . تعدادي از آنان در جزيره ماندند و مسلمان شدند . در سال 1914 قلعه تخريب گرديد و مصالح آن به آبادان و بصره براي زير سازي مخازن نفت حمل گرديد .
13- انگليسي ها
انگليسها نيز دست بردار نبودند و خارگ را به محاصره در آوردند . مير مهناد از خارگ به بصره فرار كرد و به دستور عمر پاشا والي بغداد به قتل رسيد و يك قرن بعد نيروهاي انگليسي دوباره جزيره را در زمان فتحعليشاه به اشغال خود درآوردند و سرانجام در سال 1857 ميلادي خارگ در دست ايران باقي ماند.
14- فرانسويان و جزيره خارگ
رو سو كنسول فرانسه بعداز مرگ كريم خان توانست واگذاري خارگ را در سال 1780 ميلادي از ابوالفتح خان زند به فرانسويان بگيرد ، براثر هرج و مرج سالهاي آخر عمر سلسله زنديه در ايران و وقوع انقلاب كبير فرانسه در سال 1789 فرانسه نتوانست اقدام مهمي در جزيره انجام دهد در سال 1808 م بار ديگر در زمان ناپلئون بنا پارت و فتحعلي شاه قاجار جزيره به فرانسه واگذار شد و در سال 1809 آخرين تلاش فرانسه ناكام ماند.